Ada Lovelace

Hikâyesi ve matematik fikri

Ada Lovelace (1815–1852), matematik öğrenmenin kadınlar için çok daha güç olduğu bir dönemde yetişti. Genç yaşta Charles Babbage’ın mekanik hesap makinesi tasarımlarıyla tanıştı. Babbage’ın Analitik Makine adını verdiği büyük tasarım hiçbir zaman onun yaşadığı dönemde tamamlanmadı; Ada ise makinenin nasıl çalışabileceğini anlamak için uzun süre uğraştı.

1843’te Analitik Makine üzerine yazılmış Fransızca bir makaleyi İngilizceye çevirdi ve kendi notlarını ekledi. Bu notlar çevirinin kendisinden bile uzundu. İçlerinden biri Bernoulli sayılarını hesaplamak için adım adım bir yöntem açıklıyordu. Ada ayrıca böyle bir makinenin yalnız sayıları toplamakla sınırlı olmayıp kurallara dönüştürülebilen başka bilgileri de işleyebileceğini düşündü.

Ada’nın hikâyesindeki matematik fikri, bir sonuca giden yolu açıkça tarif etmektir. Örneğin “bir şekil çiz” komutu belirsizdir; “bir kare çiz, her kenarı dört eş parçaya ayır ve sol üst parçayı boya” daha uygulanabilir bir yönergedir. Adımların sırası değişirse sonuç da değişebilir. Bugünkü programlarla Ada’nın yaşadığı dönemde tasarlanan makine aynı şey değildir; ortak nokta, bir işlemin dikkatle tanımlanmasıdır.

Sen dene

Dört adımlı bir çizim tarifi yaz. Arkadaşın sana soru sormadan çizebiliyorsa adımların yeterince açık mı? Aynı yönergeleri ters sırayla uygularsa ne değişir?

Bir işlem tarifi, onu uygulayan kişinin tahmin yürütmesine gerek bırakmayacak kadar açık olmalıdır. Örneğin “bir kare çiz” demek başlangıç sağlar; “karenin üst kenarının ortasından iki kare yukarı çık” demek konumu daha kesin belirler. Yönergelerini bir arkadaşınla değiş tokuş et: ortaya çıkan çizim düşündüğün gibi değilse hangi adımın belirsiz kaldığını bul. Adımları yeniden düzenleyip bir kez daha dene.